การพัฒนาสังคมในยุคปัจจุบันควรเป็นในทางทิศใดบ้าง

ในสังคมของเรามีนักพัฒนาสังคมเกิดขึ้นมากมาย แต่ดูเหมือนยังไม่เพียงพอกับความเจริญเติบโตของสังคม รัฐบาลต้องตั้งกระทรวงการพัฒนามนุษย์และสังคมขึ้นมาเพื่อบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อสังคมชาติ ขณะนี้ การพัฒนาสังคมกระทำกันในทุกระดับในขอบข่ายทั่วประเทศ ทั้งองค์กรเอกชนและรัฐบาล ปัจจุบันการพัฒนาสังคมสามารถทำให้สังคมดีขึ้นมากน้อยเพียงใด ยังไม่มีอะไรมาชี้วัดที่ชัดเจนแต่จากปรากฏการณ์ในหมู่บ้านทั่วประเทศ สิ่งที่เกิดขึ้นจริง ๆ คือคนในหมู่บ้านมีจำนวนลดลงทั้งเด็กและผู้ใหญ่ เพราะคนรุ่นใหม่เมื่อแต่งงานมักย้ายออกจากหมู่บ้าน หรือบางคนก่อนแต่งงานออกไปทำงานในโรงงานซึ่งห่างไกลจากบ้านเกิดของตน การพัฒนาสังคมทำให้คนต้องทิ้งถิ่นฐานของตน ทิ้งหมู่บ้านอันเป็นบ้านเกิดของตน ยิ่งพัฒนามากเท่าใดคนยิ่งทอดทิ้งเพิ่มมากขึ้นเท่านั้น ปัญหาอย่างนี้ผู้บริหารทั้งหลายทราบดีแต่ประเด็นอยู่ที่ว่าเมื่อทราบแล้วได้บริหารจัดการในการแก้ปัญหาหรือไม่ เมื่อแก้ไขแล้วเกิดผลลัพธ์เป็นอย่างไร

เมื่ออดีตชาวบ้านได้ทำนาบ้าง หากินในทะเลบ้าง แต่ปัจจุบันการทำนาเริ่มหายไปเมื่อมีการทำนากุ้งเกิดขึ้น นากุ้งก็ล่มสลาย กลายเป็นนากุ้งร้าง มีการชักชวนให้ชาวบ้านปลูกปาล์มแต่เป็นไปได้เฉพาะผู้มีทุนและที่ดิน ในการดูแลรักษา ส่วนผู้ไม่มีทุนไม่มีที่ดินกลายเป็นชนชั้นที่ถูกทอดทิ้งเหมือนเดิม

การพัฒนาสังคมสามารถกระทำได้ทั้งแยกส่วนและแบบบูรณาการ แม้บางท่านจะแย้งว่าการพัฒนาแบบแยกส่วนไม่ดีไม่เหมาะสมเพราะไม่ครอบคลุมทุกภาคส่วน แต่การพัฒนาสังคมควรพัฒนาแบบคู่ขนานคือควรพัฒนาไปพร้อม ๆ กันทั้งสองแบบ จะโยนทิ้งแบบใดแบบหนึ่งไม่เป็นการสมควร นั่นคือ เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น ณ ที่ใดหรือส่วนใดของสังคม ผู้มีหน้าที่ต้องดูแลแก้ไขไม่ใช่ปล่อยให้เป็นไปตามยถากรรม ขณะเดียวกัน เมื่อเกิดปัญหากับส่วนรวมจำเป็นต้องมีองค์กรเข้าไปรับผิดชอบแก้ไขคลี่คลายปัญหานั้น ๆ การพัฒนาแยกส่วนสามารถพัฒนาได้เร็วกว่าแต่ต้องพยายามพัฒนาให้เชื่อมโยงกับภาคส่วนอื่น ๆ ส่วนการพัฒนาแบบองค์รวมทำได้ช้าแต่เมื่อสำเร็จผลจะทำให้เห็นภาพการพัฒนาเป็นภาพใหญ่ของสังคม ทุกภาคส่วนถูกพัฒนาไปพร้อม ๆ กัน